BUDUJEMY WIĘZI ZAMIAST WIĘZIEŃ
OŚRODEK READAPTACYJNY
FUNDACJA POMOST ZABRZE
Do kogo jest skierowany program?
Adresatami programu są osoby opuszczające jednostki penitencjarne.
Są to osoby borykające się z szeregiem problemów z adaptacją z otoczeniem.
Do głównych można zaliczyć:
- trudności w znalezieniu pracy zarobkowej lub niemożność jej podjęcia,
- niedostateczne warunki materialne utrudniające egzystencję,
- pozostawanie na utrzymaniu rodziny,
- konflikt z rodzina,
- brak mieszkania lub jakiegokolwiek zakwaterowania,
- niechęć ze strony otoczenia społecznego,
- uzależnienie od różnych środków psychoaktywnych.
Wszystko to powoduje powrót do społecznego środowiska przestępczego.
W książce „Innowacyjne narzędzia do diagnozy potencjału readaptacyjnego”
prof. Iwona Niewiadomska mówi o następujących sytuacjach trudnych, z którymi mierzy się osoba opuszczająca Zakład Karny:
• deprywacja ważnych potrzeb biologicznych lub psychicznych;
• przeciążenie – konieczność wykonywania zadań przekraczających możliwości fizyczne lub psychiczne;
• sytuacja bolesna – konieczność znoszenia cierpienia fizycznego lub psychicznego (np. obelga, poniżenie, krzywda);
• konflikt motywacyjny – długotrwałe i męczące procesy decyzyjne o negatywnym zabarwieniu emocjonalnym;
• zagrożenie fizyczne (związane z życiem i zdrowiem) lub społeczne (np. możliwość utraty pozycji społecznej) –
układ bodźców, które same w sobie są niegroźne, ale sygnalizują pojawienie się przykrych stanów emocjonalnych;
• utrudnienie – ograniczenie działalności intencjonalnej z powodu braku elementów potrzebnych do jej wykonania
lub zaistnienie przeszkody w realizacji czynności ukierunkowanych na cel (frustracja);
• sytuacja nowa – układ okoliczności, w którym zawodzą wypróbowane sposoby działania.
Natomiast wynikiem diagnozy przeprowadzonej przez Fundację jest założenie, że działania na rzecz osób uzależnionych od środków psychoaktywnych, osadzonych w jednostkach penitencjarnych powinny odbywać się już na etapie przebywania w jednostce i kontynuowane po jej opuszczeniu z zapewnieniem bezpiecznych warunków i wykwalifikowanej kadry.
Zmiana społeczna, którą chcemy wywołać to:
- zdobycie umiejętności dostosowania się do norm społecznych przez beneficjentów,
- zmiana świadomości społecznej – walka ze stereotypami nt. osób osadzonych,
- usprawnianie systemu wsparcia i resocjalizacji poprzez stworzenie koalicji z innymi instytucjami pomocowymi.
Założenia merytoryczne i przebieg programu readaptacji
Powrót do społeczeństwa po wyjściu z więzienia można porównać do sytuacji kryzysowej. Dla zrozumienia tej trudnej sytuacji i tym samym stworzenia efektywnego programu readaptacji społecznej, ważne jest uwzględnienie szerokiego spektrum czynników biologicznych, społeczno-kulturowych i psychologicznych.
Program realizowany przez ośrodek jest modelem o charakterze integracyjnym, łączącym podejście terapeutyczne z resocjalizacyjno-wychowawczym.
Za jeden z najważniejszych czynników uznajemy społeczność readaptacyjną. Jest to narzędzie, które pozwala na integrację elementów resocjalizacyjnych i terapeutycznych. Ważnym czynnikiem zmiany, jest również potencjał, jaki tkwi w relacji indywidualnej specjalista readaptacji – klient oraz tworzenie indywidualnych ścieżek rozwoju społeczno-zawodowego. W programie wykorzystywane są również elementy arteterapii, ergoterapii, zajęcia sportowe i rekreacyjne. Program opiera się na innowacyjnych narzędziach diagnostycznych, wypracowanych w ramach projektu Fundacji Rozwoju KUL „PI Komplet innowacyjnych narzędzi optymalizujących współpracę podmiotów z przedsiębiorcami w zakresie ułatwienia wchodzenia na rynek pracy więźniom opuszczającym zakłady karne”.
Podstawowe cele programu
- nabycie umiejętności potrzebnych do poruszania się w ogólnie akceptowalnych normach społecznych,
- nabycie umiejętności pomocnych do podejmowania nowych, konstruktywnych ról społecznych,
- rozwinięcie umiejętności poruszania się na rynku pracy.
KROK I – GRUPY WSPARCIA
Uczestnicy programu otrzymają kompleksowe wsparcie rozpoczynające się już w czasie odbywania kary, tak aby bezpośrednio po ich wyjściu na wolność zapełnić pierwszy moment próżni, lęku i niepewności. Prowadzimy grupy wsparcia w kilku jednostkach penitencjarnych na terenie województwa śląskiego. Grupy prowadzone są przez specjalistów readaptacji, mają charakter motywujący, wspierający oraz rekrutujący chętnych do Ośrodka Readaptacyjnego.
Cele zajęć na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych:
- udzielanie wsparcia i towarzyszenie w przeżywaniu osadzenia
- wzbudzanie nadziei,
- nawiązywanie relacji,
- budowanie zaufania,
- poszukiwanie konstruktywnych sposobów radzenia sobie z emocjami, stresem, sytuacjami kryzysowymi
- motywowanie do zmiany w oparciu o pozytywne doświadczenia oraz system wartości i przekonań,
- planowanie życia po ZK w oparciu o zasoby i potrzeby osadzonego: sfera socjalna, materialna, zawodowa, społeczna,
- diagnoza zasobów i potrzeb umożliwiająca określenie celów i kierunków działania (np. w celu starań osadzonego o uczestnictwo w zajęciach, treningach lub kursach podnoszenia kwalifikacji zawodowych w ZK w oparciu o aktualne potrzeby rynku pracy i możliwości samodzielnego utrzymania się po opuszczeniu ZK).
Dodatkowo wsparciem objęte są rodziny ww. osób – w zależności od indywidualnych potrzeb. Mogą korzystać ze wsparcia psychologicznego oraz prawnego w punkcie konsultacyjnym Fundacji.
KROK II - OŚRODEK READAPTACYJNY
PUNKT KONSULTACYJNY
Celem pracy Punktu Konsultacyjnego jest organizacja wszelkich spraw związanych z pobytem osób w Ośrodku oraz pomoc psychologiczna, socjalna i prawna dla mieszkańców. W zakres obowiązków Punktu Konsultacyjnego wchodzi również zarządzanie ruchem mieszkańców ośrodka ze szczególnym uwzględnieniem osób przebywających w jednostkach penitencjarnych wyrażających chęć uczestnictwa w programie readaptacji Ośrodka. Ponadto Punkt Konsultacyjny zajmuje się udzielaniem pomocy psychologicznej dla rodzin i bliskich osób pozbawionych wolności, a także świadczy usługi konsultacji psychologicznej.
Zadania Punktu Konsultacyjnego są zdefiniowane w pięciu obszarach:
- Zapisy do Ośrodka
- Przyjęcie do Ośrodka
- Dokumentacja w Punkcie
- Statystyka Ośrodka
- Działalność zewnętrzna Punktu Konsultacyjnego
POBYT W OŚRODKU
Każdy kto zdecyduje się na zamieszkanie w Ośrodku bierze udział w sześciomiesięcznym programie readaptacyjnym. Podczas przyjęcia przeprowadzany jest szczegółowy wywiad pozwalający na zakwalifikowanie chętnej osoby do Ośrodka. Do programu nie przyjmujemy osób o wysokim stopniu zaburzenia psychicznego, z niepełnosprawnością intelektualną oraz o pełnej niepełnosprawności fizycznej.
Oddziaływania w ośrodku są zorganizowane wokół społeczności readaptacyjnej. Pozwala ona na stworzenie spójnego systemu działań wpierających stopniowe adaptowanie się osób, które opuściły zakład karny do samodzielnego życia na wolności. W szerokim rozumieniu jest to idea związana z współodpowiedzialnością uczestników programu za realizację założonych celów. Główne założenia to wspieranie od początku samodzielności, kompetencji i poczucia sprawczości. Obejmuje ona wszelkie podejmowane wobec uczestników działania.
Uczestniczenie w grupie i w społeczności readaptacyjnej pociąga za sobą określone procesy:
- zmiany w koncepcji siebie: tożsamości i samooceny;
- zmiany w grupie: wzajemna zależność oraz realizacja wspólnych zadań i celów;
- uzyskiwanie poczucia bliskości, podtrzymywanie wzajemnych relacji;
- osiąganie i rozwój norm grupowych, w tym również norm społeczności.
Procesy te umożliwiają zaistnienie zmian w przeżywaniu i postawach ludzi wobec samych siebie i wobec innych i otaczającej rzeczywistości.
Społeczność readaptacyjna jest rozumiana jako wspólnota osób zorganizowanych wokół celu, jakim jest skuteczny powrót do funkcjonowania na rynku pracy osób po odbyciu kary pozbawienia wolności i uniknięcie powrotu do przestępczości. Uczestnikami społeczności są:
- Byli więźniowie korzystający ze wsparcia w ośrodku
- Specjaliści readaptacji
- Wolontariusze i opiekunowie, np. byli mieszkańcy zaangażowani w działania ośrodka
- Osoby z instytucji wspierających i współpracujących
Społeczność readaptacyjna na poziomie narzędzi służących realizacji celu obejmuje:
- Zespół zasad i norm porządkujących codzienne funkcjonowanie społeczności
- Spotkania społeczności readaptacyjnej
- Indywidualny kontakt z indywidualnym specjalistą readaptacji
- Role podejmowane przez uczestników, związane z odpowiedzialnością za funkcjonowanie społeczności
- Zajęcia psychoedukacyjne i treningi umiejętności.
- Codzienny kontakt i wspólne spędzanie czasu, udział w podejmowanych działaniach.
Tak rozumiana i dobrze zorganizowana funkcjonująca w ramach SOR społeczność pozwala na realizację istotnych dla uczestników celów: trening ról społecznych, wzmacnianie kompetencji emocjonalnych, ze szczególnym uwzględnieniem identyfikacji, zdrowej ekspresji i kontroli emocjonalnej, nabywanie umiejętności planowania działań i realizacji tych planów, nauka podejmowania odpowiedzialności i konstruktywnych strategii wywierania wpływu, kierowania, rozwiązywania konfliktów.
Spotkania społeczności
Spotkania społeczności odbywają się raz w tygodniu, trwają cztery godziny. W trakcie tych spotkań omawiane są tematy związane z codziennym życiem w społeczności, relacjami, funkcjonowaniem uczestników.
Prowadzone są przez prezesa społeczności, do którego zadań należy zebranie spraw do omówienia zgłaszanych przez mieszkańców i personel, udzielanie głosu na spotkaniu, kierowanie przebiegiem dyskusji, zarządzanie głosowania w sprawach wymagających podjęcia decyzji społeczności.
W spotkaniach społeczności readaptacyjnej uczestniczą również specjaliści readaptacji, których rolą jest wspieranie konstruktywnych procesów w społeczności, pomoc w rozwiązywaniu kryzysów i zapobieganie potencjalnym niekorzystnym zjawiskom. W zależności od stopnia dojrzałości samej społeczności mogą być oni bardziej lub mniej aktywni, wspierając proces grupowy, dbając o przestrzeganie norm obowiązujących w społeczności. Ważnym tematem jest uważność na odtwarzanie w warunkach ośrodka struktury więziennej i przeciwdziałanie temu.
Praca na spotkaniach społeczności readaptacyjnej opiera się na koncepcjach opisujących zmiany zachodzące w procesach grupowych. Poszukując podstaw teoretycznych wspierających wybór takiej formy oddziaływań można odwołać się do teorii uczenia się społecznego J. Rottera i A. Bandury. W trakcie udziału w cotygodniowych spotkaniach nowi uczestnicy programu mogą uczyć się poprzez obserwację bardziej doświadczonych mieszkańców oraz specjalistów uczestniczących w spotkaniach, testować nowe zachowania, badać reakcje innych uczestników na swoją aktywność, weryfikować własne postawy i przekonania.
Cele społeczności readaptacyjnej
Głównym celem społeczności readaptacyjnej jest wspieranie rozwoju uczestników oraz procesu readaptacji realizowanego w całości oddziaływań w SOR dzięki wykorzystaniu społecznego uczenia się, treningu umiejętności potrzebnych do pełnienia funkcji w ramach społeczności, tworzeniu więzi, utrzymaniu bliskości i zaufania.
Raz w tygodniu odbywają się spotkania społeczności, których celem jest::
- Integracja mieszkańców SOR, budowanie poczucia bezpieczeństwa, zaufania i wspólnoty celów.
- Wspieranie korzystnych zjawisk w procesie grupowym.
- Uczenie konstruktywnych metod komunikowania się i ich wykorzystania w relacjach społecznych.
- Rozwiązywanie sytuacji konfliktowych.
Realizowane działania
- Przyjmowanie nowych mieszkańców SOR. W trakcie społeczności mają oni okazję przedstawić się, opowiedzieć o swoich oczekiwaniach, odpowiedzieć na pytania, poznać innych członków społeczności.
- Omawianie pełnionych funkcji w społeczności i wybór osób je pełniących, korygowanie zakresu obowiązków.
- Planowanie wspólnych działań, zarówno związanych z codziennym funkcjonowaniem jak i większymi wydarzeniami, jak np.: organizacja świąt, wyjazdów.
- Omawianie wspólnych doświadczeń, sukcesów, porażek, relacji.
- Wymiana informacji zwrotnych dotyczących konstruktywnych i negatywnych aspektów funkcjonowania mieszkańców.
- Rozwiązywanie sytuacji konfliktowych i zapobieganie ich eskalacji.
- Wymiana doświadczeń na forum grupy dotyczących możliwości korzystania ze wsparcia, realizacji celów, wprowadzania zmian.
- Pożegnanie mieszkańców kończących udział w programie.
Funkcje w społeczności
Ważnym elementem społeczności readaptacyjnej są funkcje pełnione przez mieszkańców w trakcie udziału w programie. Każda z nich ma przypisane określone obowiązki i w zamierzeniu ma uczyć ważnych umiejętności służących radzeniu sobie w funkcjonowaniu społecznym. Przy omawianiu ich pełnienia uczestnicy programu mogą korzystać z informacji zwrotnych ze społeczności, uczyć się od siebie nawzajem, korzystać ze wsparcia specjalisty readaptacji.
Prezes
Obowiązki
- Koordynacja działań innych funkcyjnych
- Wyznaczanie zadań
- Prowadzenie zebrań zarządu
- Prowadzenie społeczności
- Zbieranie spraw na społeczność
- Wnoszenie spraw
- Reprezentowanie
- Integrowanie społeczności
- Zachęcanie do współpracy i zaangażowania
- Wsparcie członków zarządu
- Współpraca z kadrą
- Uczestnictwo w zebraniach zarządu
- Wyznaczanie zastępcy pod swoją nieobecność
Czego uczy ta funkcja
- Budowania relacji
- Odpowiedzialności
- Radzenia sobie z emocjami
- Radzenia sobie w trudnych sytuacjach
- Umiejętności planowania i organizacji
- Uczenia się przez doświadczenie
- Umiejętności rozwiązywania problemów
- Zarządzania
- Proszenia o pomoc
- Kreatywności
- Asertywności
- Uważności na drugiego człowieka
- Szukania wsparcia
- Mówienia o porażkach
- Konsekwencji
- Przyjmowania krytyki
- Refleksyjności
- Egzekwowania poleceń
Gospodarz domu
Obowiązki
- Wyznaczanie zadań i osób do ich wykonania
- Współpraca z prezesem i zarządem
- Współpraca z kadrą
- Uczestnictwo w zebraniach zarządu
- Zgłaszanie spraw na zarząd
- Dbanie o czystość i porządek w domu
- Kontrola wykonania zleconych prac (dyżury, remonty)
- Wyznaczanie zastępcy pod swoją nieobecność
- Dbanie o inwentarz
- Przygotowanie pościeli itd. dla nowych
Czego uczy ta funkcja
- Prowadzenia gospodarstwa domowego
- Odpowiedzialności
- Troski o siebie nawzajem
- Umiejętności planowania i organizacji
- Przewidywania
- Zarządzania i bycia zarządzanym
- Współpracy
- Asertywności
- Egzekwowania poleceń
- Dobierania odpowiednich ludzi do współpracy
- Komunikacji
Szef ochrony
Obowiązki
- Dbałość o bezpieczeństwo
- Reagowanie na łamanie zasad
- Uczestnictwo w spotkaniach zarządu
- Współpraca z zarządem
- Zamyka drzwi
- Sprawdza stan osobowy – liczy
- Prowadzi ewidencję przepustek i jokerów
- Troska o nowoprzybyłych:
- Wskazuje miejsce w pokoju
- Wprowadza w zasady Ośrodka
- Wnosi na społeczności sprawy dotyczące funkcjonowania mieszkańców
- Wyznaczanie zastępcy pod swoją nieobecność
Czego uczy ta funkcja
- Odpowiedzialności
- Szczerości
- Uczciwości
- Wierności nowym zasadom
- Zmienia schemat myślenia
- Współpracy
- Komunikacji
- Rozwiązywania problemów bez użycia agresji
- Asertywności
- Troski / opieki
- Uważności
- Elastyczności
- Podejmowania decyzji
- Samodzielności
- Umiejętności panowania nad sobą
- Moralności
- Wzmacnia wewnętrzne normy i zasady
- Pewności siebie
- Radzenia sobie z dylematem ufać vs nie ufać
Skarbnik
Obowiązki
- Zbieranie składek społeczności
- Kontroluje kwotę w kasie
- Rozlicza
- Zbiera faktury (prowadzi dokumentację z tym związaną)
- Współpracuje z zarządem
- Uczestnictwo w spotkaniach zarządu
- Udziela pożyczek
Czego uczy ta funkcja
- Systematyczności
- Asertywności
- Elastyczności
- Planowania
- Organizowania
- Skrupulatności
- Sumienności
- Współpracy
- Komunikacji
- Odpowiedzialności
- Uczciwości
Szef kuchni
Obowiązki
- Pilnowanie porządku w kuchni
- Delegowanie / rozdzielanie obowiązków
- Nadzór nad organizowaniem różnych wydarzeń
- Egzekwowanie wykonania różnych zadań
- Współpraca z zarządem
- Uczestnictwo w zebraniach zarządu
- Współpraca z kadrą
- Zadbanie o nowych:
- Wyznaczanie szafek
- Dysponowanie jedzeniem dla nowych
- Wnoszenie spraw na społeczność
- Nauka obsługi sprzętów
Czego uczy ta funkcja
- Systematyczności
- Odróżniania porządku od bałaganu
- Konsekwencji
- Planowania
- Komunikacji
- Formułowania poleceń
- Współpracy
- Podejmowania odpowiedzialności
- Sprawiedliwego podejścia
- Radzenia sobie w trudnych sytuacjach
- Zaradności życiowej
- Odpowiedzialności za sprzęt
- Odporności na stres
- Pracy na kierowniczym stanowisku
- Kierowania zespołem
- Proszenia o pomoc
- Zauważania co jest do zrobienia
- Uważności na innych
Szef remontu
Obowiązki
- Zauważanie usterek
- Monitorowanie stanu infrastruktury
- Współpraca z zarządem
- Udział w zebraniach zarządu
- Współpraca z kadrą
- Wykonywanie / organizowanie napraw małych i dużych
- Dokonywanie zakupów potrzebnych do remontów i orientacja cenowa
- Dbanie o bezpieczeństwo podczas remontów
- Inwentaryzacja sprzętów
Czego uczy ta funkcja
- Delegowania zadań
- Brania odpowiedzialności
- Organizowania pracy własnej i innych
- Radzenia sobie w relacjach z autorytetami
- Asertywności
- Zaradności
- Radzenia sobie z porażkami
- Radzenia sobie ze stresem
- Współpracy
- Komunikacji
- Zaangażowania / utożsamiania się z Fundacją
- Proszenia o pomoc
- Tolerancji
Spotkania społeczności zadaniowej
Społeczność zadaniowa jest narzędziem umożliwiającym uczenie się planowania i realizacji celów. Jest to istotne by osoby, które znajdują się w trudnej sytuacji po opuszczeniu zakładu karnego oraz posiadają niskie kompetencje w zarządzaniu sobą mogły przyswajać potrzebne umiejętności. Spotkania odbywają się regularnie raz w tygodniu, są prowadzone przez specjalistów readaptacji.
W trakcie społeczności omawiane są plany działania mieszkańców na kolejne miesiące pobytu w ośrodku. Udział innych członków społeczności polega na podpowiadaniu rozwiązań, dzieleniu się własnymi sposobami radzenia sobie, wsparciu emocjonalnym i informacyjnym, a także na urealnianiu tworzonych planów na podstawie własnego doświadczenia i posiadanej wiedzy.
Plany działania
Jedną z umiejętności potrzebnych w radzeniu sobie po opuszczeniu zakładu karnego jest umiejętność planowania i realizacji planów. Dobre planowanie pozwala na dzielenie dużych celów na mniejsze, formułowaniu ich w sposób konkretny i mierzalny, a ich realizacja wzmacnia motywację do dalszej pracy nad sobą. Istotne jest tworzenie hierarchii celów, jeśli chodzi o ich ważność i pilność. Plany są tworzone przez samych mieszkańców przy pomocy indywidualnego specjalisty readaptacji. Następnie mieszkańcy przedstawiają je na spotkaniu społeczności zadaniowej, gdzie podlegają one weryfikacji i są akceptowane przez społeczność. Zaakceptowane do realizacji plany działania są wieszane na specjalnie przeznaczonej do tego tablicy. W programie ośrodka przewidziane jest omówienie trzech kolejnych planów działania na różnych etapach.
PIERWSZY PLAN
Jest wnoszony do miesiąca pobytu, jest formą autodiagnozy. Polega na rozmowie ze społecznością o swojej aktualnej sytuacji, rozszerzeniem wypowiedzi ze społeczności przyjęciowej. Ważne jest przedstawienie swojej sytuacji finansowej, rodzinnej, kontaktów ze starym środowiskiem, sieci wsparcia, kwestii zawodowych, zdrowotnych itd. (dla każdego to jest indywidualny opis problematyki). Służy poznaniu danego mieszkańca przez społeczność, aby inni mieszkańcy mogli później udzielać informacji zwrotnych, pomagać przy realizowaniu czy układaniu drugiego planu. Jest wstępem do sporządzenia kolejnego planu, który będzie już obejmował konkretne cele i potrzebne działania. W trakcie spotkania inni mieszkańcy udzielają informacji zwrotnych na temat tego, jak postrzegają sytuację osoby i możliwości i potrzeby działania.
DRUGI PLAN
Układany przez mieszkańca na podstawie własnych pomysłów, informacji ze społeczności i we współpracy z indywidualnym specjalistą readaptacji. Powinien zostać przedstawiony na zebraniu społeczności do końca trzeciego miesiąca pobytu. Poza sprawami takimi jak zatrudnienie, porządkowanie sytuacji prawnej warto, żeby zawierał cele dotyczące relacji i radzenia sobie w sytuacjach społecznych.
TRZECI PLAN - „Na wyjście”
Jest wnoszony na spotkaniu społeczności w piątym miesiącu pobytu, powinien zawierać konkretne cele do realizacji w ostatnim okresie pobytu w ośrodku oraz plany dotyczące dalszej przyszłości. Jest ważnym elementem weryfikującym motywację i gotowość do przejścia do hostelu readaptacyjnego.
Obszary, wokół których formułowany jest plan działania to:
- Ja – przekonania i sposoby radzenia sobie
- Relacje z mieszkańcami, funkcjonowanie w społeczności
- Relacje z rodziną
- Stare środowisko – stosunek do prawa
- Praca
Plan może uwzględniać:
- aktywizację zawodową,
- szkolenia zawodowe,
- prace społecznie użyteczne,
- uzupełnianie wykształcenia,
- znalezienie mieszkania po pobycie w ośrodku,
- planowanie budżetu domowego.
Do planu działania można wnosić aneksy, aktualizować je, jeżeli wydarzą się sytuacje nieprzewidziane, które uniemożliwiają realizację któregokolwiek z celów zawartych w planie – należy to wnieść na zajęcia i omówić, żeby dokonać zmian w planie działania. Jeżeli ktoś „uporczywie” opóźnia, nie wnosi planów może to być powodem rozwiązania kontraktu.
W Ośrodku można otrzymać wsparcie od następujących osób:
SPECJALISTA READAPTACJI
Rolą specjalisty readaptacji jest towarzyszenie mieszkańcowi w rocznym procesie zmiany. Czasami kontakt może rozpocząć się jeszcze w zakładzie karnym i trwać po zakończeniu udziału w programie. Podstawowy kontakt wiąże się z regularnymi spotkaniami, podczas których formułowana i okresowo monitorowana jest diagnoza, omawiana bieżąca sytuacja i funkcjonowanie podopiecznego w różnych obszarach, konstruowany plan działania. W kontakcie indywidualnym ważnym elementem pracy jest poszukiwanie i umożliwienie mieszkańcowi wykorzystania własnych zasobów, wzbudzanie i wzmacnianie motywacji do zmiany. Zadaniem specjalisty readaptacji jest także wspieranie w nauce nowych, bardziej adekwatnych zachowań. Kolejny aspekt pracy specjalista readaptacji to dbanie o relację, która pełni funkcję korekcyjną. Każdy z objętych programem readaptacyjnym mieszkańców tworzy plany działania, identyfikuje swoje problemy oraz ustala (wspólnie ze specjalistą readaptacji) ich kolejność do dalszej pracy.
Praca specjalisty readaptacji oparta jest na wykorzystaniu narzędzi, z których zbudowana została metodyka pracy z byłymi więźniami. Ważne jest odwołanie do funkcji w społeczności w nabywaniu i rozwijaniu nowych umiejętności, indywidualne podejście do osoby, które ma być narzędziem w powrocie do udziału w życiu społecznym, mając na uwadze jej zasoby i możliwości oraz doborze odpowiednich metod, którymi chce osiągnąć postawione cele . Zindywidualizowane podejście do klienta pozwala na nawiązanie porozumienia w poczuciu bezpieczeństwa i zaufania.
Wykonywane zadania:
1. Diagnoza klienta / uczestnika programu.
2. Kontakt indywidualny z klientem.
3. Kontakt z innymi członkami personelu i współpracującymi instytucjami
4. Udział w zebraniach zespołu, superwizji, zespole interdyscyplinarnym.
5. Prowadzenie spotkań społeczności, zajęć psychoedukacyjnych, treningów umiejętności.
6. Prowadzenie dokumentacji realizowanych działań.
OPIEKUN
Jest to osoba pełniąca dyżury w Ośrodku Readaptacyjnym:
- nadzór nad podopiecznymi Ośrodka podczas pełnionego dyżuru,
- wydawanie leków zgodnie z potrzebą,
- rozmowy z podopiecznymi wg zgłaszanych przez nich potrzeb,
- pomoc w wypełnieniu drobnej dokumentacji,
- sprawdzanie trzeźwości podopiecznych w przypadku podejrzenia złamania abstynencji.
- (opiekun w Ośrodku nie otrzymuje podopiecznego do pracy indywidualnej)
KROK III – ETAP POSTREHABILITACYJNY
Założenia
Etap postrehabilitacji jest kontynuacją oddziaływań Ośrodka Readaptacyjnego opartego o metodę społeczności. Zakłada się, że osoby przystępujące do tego etapu ukończyły program ośrodka readaptacyjnego i podjęły decyzję o dalszym korzystaniu z pomocy w ramach oferty Fundacji Pomost. Zgodnie z oczekiwanymi celami oddziaływań w ośrodku readaptacyjnym powinny one:
Pracować i być samowystarczalne finansowo w zakresie podstawowych potrzeb.
Mieć uregulowaną sytuację prawną.
Posiadać umiejętności planowania swoich działań i realizowania planów.
Posiadać podstawowe umiejętności interpersonalne służące współpracy, budowaniu relacji społecznych.
Cele
Celem postrehabilitacji readaptacyjnej jest wsparcie byłych więźniów w przygotowaniu się do samodzielnego życia oraz niepowrót do przestępczości. Cel ten ma być realizowany poprzez:
- Motywowanie do budowania sieci wsparcia społecznego poza Fundacją (rodzina, relacje koleżeńskie i przyjacielskie, grupy wsparcia i uczestnictwo w ruchach samopomocowych, wspólnotach religijnych, korzystanie z pomocy specjalistycznej w sytuacjach tego wymagających, zaangażowanie społeczne)
- Dostarczanie możliwości treningu dzielenia się obowiązkami domowymi, organizowania wspólnych działań i czasu przez mieszkańców, już bez struktury jaką daje społeczność.
- Internalizację norm i zasad życia społecznego, przyswajanych w trakcie realizacji programu readaptacyjnego.
- Rozwijanie umiejętności formułowania celów i ich realizowania samodzielnie, bez struktury społeczności.
Struktura
W programie postrehabilitacyjnym dostępne są formy wsparcia takie jak:
- Hostel readaptacyjny
- Mieszkanie readaptacyjne dla osób, które ukończyły program
- Grupa wsparcia dla byłych mieszkańców
Formy te różnią się od siebie oferowanym wsparciem, oczekiwaną od uczestników samodzielnością i pełnią różne cele. Mogą być wykorzystane niezależnie od siebie lub jako kolejne etapy w procesie readaptacji.
Hostel
Z hostelu można korzystać do sześciu miesięcy. W trakcie pobytu, mieszkańców obowiązuje kontrakt podpisywany z Fundacją oraz wewnętrzny regulamin ustalony przez mieszkańców wspólnie z personelem. Osoby korzystające z hostelu obowiązuje opłata w wysokości 200 złotych płatna w biurze Fundacji w ustalonym terminie.
Kwalifikacja do hostelu ma miejsce podczas końcowego etapu realizacji programu Społecznego Ośrodka Readaptacji. Od osób zainteresowanych pobytem w mieszkaniu oczekuje się:
- Określenia planu dalszego działania i omówienia go na społeczności.
- Uzasadnienia potrzeb, dla których zamierza nadal korzystać z programu Fundacji (cele dotyczące sfery zawodowej, zmiany zachowań, funkcjonowania emocjonalnego i społecznego).
- Poinformowania o planowanej dacie wprowadzenia się do mieszkania.
Przed upływem miesiąca pobytu mieszkaniec jest zobowiązany do omówienia na zajęciach grupowych swojego planu działania, wprowadzenia ewentualnych modyfikacji. Plan powinien zostać zaakceptowany przez innych mieszkańców i personel, co jest równoznaczne z ostatecznym przyjęciem do programu.
W indywidualnych przypadkach istnieje możliwość kwalifikacji do hostelu osób, które nie ukończyły programu ośrodka readaptacji. Taka decyzja wymaga omówienia na zebraniu zespołu Fundacji.
W trakcie pobytu w hostelu readaptacyjnym mieszkańcy są zobowiązani do utrzymywania regularnego kontaktu z indywidualnym specjalistą readaptacji oraz udziału w cotygodniowych zajęciach grupowych.
Mieszkanie readaptacyjne
Celem tej formy wsparcia jest umożliwienie osobom, które ukończyły wcześniejsze etapy ustabilizowania swojej sytuacji życiowej oraz sprawdzenia się w samodzielnym życiu w bezpiecznych warunkach. Pobyt w mieszkaniu możliwy jest przez dwanaście miesięcy. Mieszkańcy ponoszą opłatę w wysokości 300 złotych oraz samodzielnie opłacają media i utrzymują się. Zasady pobytu określone są w umowie zawieranej pomiędzy mieszkańcem a Fundacją Pomost.
Mieszkańcy w umowie wyrażają zgodę na wizyty pracowników fundacji, które mają służyć nadzorowaniu bezpieczeństwa i przestrzegania umowy oraz utrzymaniu relacji i rozpoznawaniu możliwych sytuacji kryzysowych i reagowaniu na nie.
Mieszkanie readaptacyjne przeznaczone jest w szczególności dla uczestników programu, którzy:
- Chcą testować swoje umiejętności samodzielnego radzenia sobie w środowisku osób z podobnymi doświadczeniami i korzystać z wzajemnego wsparcia.
- Potrzebują czasu, aby mieć warunki do samodzielnego mieszkania (oczekują na przyznanie mieszkania, oszczędzają na wynajem)
Mieszkańcy zachęcani są do korzystania w razie potrzeby (np. pomoc prawna, pomoc psychologiczna i psychoterapia, doradztwo zawodowe, finansowe) z pomocy instytucji i specjalistów poza Fundacją, dzięki czemu mogą nauczyć się poszukiwać rozwiązań i poruszać w realiach społecznych samodzielnie. Mogą uczestniczyć w grupie wsparcia dla byłych mieszkańców, po umówieniu konsultować się z pracownikami fundacji.
Grupa wsparcia dla byłych mieszkańców
Grupa odbywa się w siedzibie Fundacji w stałych dniach i godzinach, dwa razy w miesiącu. Uczestnictwo w grupie nie jest ograniczone w czasie, Do udziału zapraszani są byli mieszkańcy ośrodka readaptacyjnego, hostelu, którzy ukończyli program i chcą nadal korzystać ze wsparcia, osoby korzystające z mieszkań readaptacyjnych.
Cele pracy grupy:
- Korzystanie z wzajemnych doświadczeń w rozwoju i radzeniu sobie w życiu po zakończeniu programu readaptacyjnego.
- Wsparcie w sytuacjach kryzysowych
- Podtrzymywanie i rozwijanie relacji pomiędzy uczestnikami.
- Porady dotyczące możliwości radzenia sobie z doświadczanymi na tym etapie zmiany trudnościami.
- Podtrzymywanie identyfikacji z pozytywnymi wartościami służącymi
Ewaluacja
Narzędzia ewaluacji:
- Kwestionariusz Potencjału Psychospołecznego
- Ankieta umożliwiająca wyrażenie opinii mieszkańców na temat otrzymywanej pomocy.
Zespół interdyscyplinarny
W ramach programu współpracujemy z instytucjami takimi jak MOPR w Zabrzu, PUP w Zabrzu, ZK Zabrze oraz Zespół Kuratorskiej Służby Sądowej przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu. Przedstawiciele z każdej wymienionej instytucji wraz z zespołem fundacji, tworzą Zespół Interdyscyplinarny, który w ramach co miesięcznych spotkań wspólnie planuje oddziaływania wobec podopiecznych Ośrodka. Takie podejście systemowe pozwala na ujednolicenie zadań, wymagań i oczekiwań wobec podopiecznych fundacji, dzięki czemu mają większe szanse na odniesienie sukcesów.
